Ilustracja AI: ChatGPT / OpenAI Wielozawór jest jednym z najważniejszych elementów samochodowej instalacji gazowej. Montowany bezpośrednio w zbiorniku LPG odpowiada za kilka funkcji związanych z tankowaniem, magazynowaniem oraz pobieraniem autogazu. Jest zespołem współpracujących ze sobą urządzeń (zaworów), z których każde realizuje określone zadanie.
Wielozawór umożliwia napełnianie zbiornika autogazem, ogranicza ilość tankowanego LPG do 80% jego pojemności wodnej, kontroluje wypływ gazu do instalacji zasilającej silnik i umożliwia jego odcięcie. Jest także wyposażony w zabezpieczenia reagujące na niebezpieczny wzrost ciśnienia (PRV – Pressure Relief Valve), temperatury (PRD – Pressure Relief Device) lub nadmierny wypływ gazu. W jego konstrukcji znajdują się również elementy umożliwiające kontrolę poziomu LPG w zbiorniku. Wszystkie te funkcje muszą być realizowane w stosunkowo niewielkiej przestrzeni ograniczonej korpusem wielozaworu. Z kolei sam wielozawór (jego zewnętrzna część) musi zmieścić się w specjalnej gazoszczelnej obudowie o ograniczonej objętości. W zbiornikach walcowych jest to wykonana z tworzywa obudowa mocowana na zbiorniku. W przypadku zbiorników toroidalnych montowanych we wnęce koła zapasowego wielozawór znajduje w przestrzeni wewnątrz torusa zamkniętej szczelną pokrywą. Dlatego istotne znaczenie mają także gabaryty zewnętrznej części wielozaworu oraz sposób podłączenia przewodów. Wielozawór musi przy tym zachować odpowiednią wytrzymałość mechaniczną, szczelność oraz odporność na warunki występujące podczas wieloletniej eksploatacji samochodu.
fot. Tomasetto Achille Opis zdjęciaKlasyczny Tomasetto AT02 został opracowany z myślą o zbiornikach LPG stosowanych w samochodowych instalacjach gazowych. Jest produkowany w różnych wykonaniach, dostosowanych do zbiorników walcowych, toroidalnych wewnętrznych oraz toroidalnych zewnętrznych. Wyposażono go we wszystkie wymagane zabezpieczenia, w tym zawór bezpieczeństwa PRV, zabezpieczenie termiczne PRD, ogranicznik napełnienia do 80%, zawór zwrotny, zawór nadmiernego wypływu, elektrozawór odcinający oraz ręczny zawór serwisowy Konstrukcja umożliwia także zamontowanie wskaźnika poziomu LPG.
Wielozawory Tomasetto AT02 są oferowane w dwóch podstawowych odmianach: Standard i Extra. Wersja Standard jest wyposażona w wyjście gazu przystosowane do przewodu o średnicy 6 mm. Wersja Extra wykorzystuje przewód 8 mm oraz powiększone wewnętrzne kanały przepływowe, co pozwala stosować ją w instalacjach służących do konwersji silników o większym zapotrzebowaniu na paliwo.
Wielozawory AT02 spełniają wymagania homologacyjne ECE 67R-01. Producent podkreśla również ich wyniki w badaniach zabezpieczeń ciśnieniowych i termicznych, w tym w testach odporności ogniowej przeprowadzanych z wykorzystaniem zbiorników różnych producentów. Skoro więc dotychczasowa konstrukcja była sprawdzona, dlaczego Tomasetto zdecydowało się opracować jej następną odmianę?
Wielozawory Tomasetto AT02 Sprint są obecne na rynku co najmniej od 2022 roku. AT02 Sprint nie jest więc debiutantem rynkowym ale nie jest także całkowicie nowym rodzajem wielozaworu. To rozwinięcie dotychczasowej konstrukcji AT02, oparte na nowej platformie produktowej Sprint. Prace nad nią koncentrowały się na kilku obszarach: zmniejszeniu masy korpusu, zintegrowaniu części zabezpieczeń, udoskonaleniu mechanizmu ograniczającego napełnienie zbiornika, zmianie przyłączy oraz uproszczeniu montażu wskaźnika poziomu gazu. Nie bez znaczenia było również opracowanie nowego wyglądu wielozaworu, umożliwiającego łatwiejsze odróżnienie go od wcześniejszych produktów.
Jedną z najbardziej widocznych zmian jest nowy korpus AT02 Sprint. Podobnie jak w klasycznym AT02 wykonano go z mosiądzu kutego na gorąco. Zmodyfikowano jednak jego kształt i rozkład materiału. Według Tomasetto nowy korpus powstał dzięki połączeniu analiz wytrzymałościowych, badań dynamiki przepływu płynów oraz udoskonalonego procesu kucia na gorąco, opracowanego we współpracy z dostawcami. Pozwoliło to zmniejszyć ilość materiału niezbędnego do produkcji elementu, bez pogarszania jego właściwości mechanicznych.
Zmniejszenie masy samego wielozaworu nie ma oczywiście istotnego znaczenia dla osiągów czy zużycia paliwa przez samochód. Jednak z punktu widzenia producenta przekłada się to na mniejsze zużycie mosiądzu.
Jedną z kluczowych innowacji zastosowanych w AT02 Sprint jest nowy, kompaktowy zespół zabezpieczeń. Aby zrozumieć znaczenie tej modyfikacji, trzeba przypomnieć, za co odpowiadają dwa najważniejsze zabezpieczenia ciśnieniowo-termiczne zbiornika LPG. PRV (Pressure Relief Valve) jest zaworem bezpieczeństwa reagującym na nadmierny wzrost ciśnienia w zbiorniku. Wartość nastawy PRV wynosi 2,7 MPa, czyli 27 barów. Jeżeli ciśnienie osiągnie wartość powodującą otwarcie zabezpieczenia, zawór umożliwia kontrolowane uwalnianie gazu, ograniczając dalszy wzrost ciśnienia. PRD (Pressure Relief Device) jest zabezpieczeniem termicznym. Jego zadaniem jest reakcja na nadmierny wzrost temperatury, na przykład w sytuacji pożaru samochodu. Temperatura zadziałania zabezpieczenia termicznego wynosi 120 ± 10°C. W wielozaworze Tomasetto AT02 są one skonstruowane jako oddzielne elementy zabezpieczające. W AT02 Sprint Tomasetto opracowało zintegrowany zespół PRV i PRD, łączący obie funkcje w zwartej konstrukcji. Dzięki temu możliwe było ograniczenie przestrzeni zajmowanej przez zabezpieczenia oraz uproszczenie budowy wielozaworu.
Porównanie parametrów wielozaworów Tomasetto AT02 i AT02 Sprint pokazuje różnice w przepustowości zastosowanych zabezpieczeń. W dokumentacji wielozaworu AT02 Sprint producent podaje przepływ dla zintegrowanego zespołu zabezpieczeń PRV+PRD, wynoszący około 21 m³/min. W poprzedniej konstrukcji Tomasetto AT02 producent podawał te parametry oddzielnie:
Podawane przez Tomasetto wartości przepływu zabezpieczeń PRV i PRD wynikają z badań przeprowadzanych na potrzeby homologacji zgodnie z regulaminem ECE R67-01. Zintegrowany zespół zabezpieczeń AT02 Sprint spełnia wymagania homologacyjne pomimo innych parametrów przepływu niż w poprzedniej konstrukcji.
Kolejną zmianą wprowadzoną w AT02 Sprint jest zmodyfikowany ogranicznik napełnienia zbiornika. Zbiornik LPG nie może być napełniany ciekłym gazem do całkowitej pojemności wodnej. Standardowo ograniczenie napełnienia wynosi 80%. Pozostała przestrzeń jest niezbędna ze względu na rozszerzalność cieplną LPG. Wraz ze wzrostem temperatury zwiększa się objętość fazy ciekłej, dlatego zbiornik musi dysponować odpowiednią rezerwą przestrzeni. Realizacja ograniczenia napełnienia za pomocą mechanizmu współpracującego z pływakiem, którego położenie zmienia się wraz z poziomem ciekłego gazu.
W AT02 Sprint zastosowano nowy mechanizm ograniczający napełnianie do 80%, ze zintegrowanym zaworem zwrotnym. Zawór zwrotny zapobiega niepożądanemu cofaniu się LPG przez przyłącze tankowania. Integracja obu elementów umożliwiła uproszczenie konstrukcji części wielozaworu odpowiedzialnej za proces napełniania.
W wielozaworze Tomasetto AT02 stosowane jest przyłącze przewodu od zaworu tankowania o średnicy 8 mm wyposażone w zewnętrzny gwint G1/4". W AT02 Sprint producent zastosował przyłącze M12×1. Ta zmiana ma znaczenie przede wszystkim z punktu widzenia montażu instalacji LPG. Jest to szczególnie istotne w zbiornikach toroidalnych, w których miejsce dostępne do prowadzenia przewodów i wykonywania połączeń bywa ograniczone. Jednocześnie zmiana rodzaju przyłącza oznacza, że przy wymianie starszego AT02 na model Sprint należy sprawdzić sposób podłączenia istniejącego przewodu tankowania.
Zmiany konstrukcyjne objęły również układ odpowiedzialny za wskazywanie poziomu LPG w zbiorniku. W modelu AT02 Sprint zastosowano nowy uchwyt czujnika poziomu paliwa, dostosowany do kompaktowego mechanicznego wskaźnika z systemem szybkiego mocowania. Wskaźnik mechaniczny pozwala odczytać orientacyjny poziom napełnienia zbiornika bezpośrednio przy wielozaworze. Alternatywnie można zamontować odpowiedni elektroniczny czujnik poziomu LPG, który przekazuje informację do instalacji sterującej i umożliwia prezentowanie jej kierowcy na przełączniku benzyna-gaz. Nowe mocowanie ma przede wszystkim ułatwiać montaż odpowiedniego wskaźnika.
Podobnie jak klasyczne AT02, wielozawory Sprint są oferowane w wersjach Standard i Extra. Różnica między nimi dotyczy przede wszystkim układu poboru LPG ze zbiornika.
fot. Tomasetto Achille Wielozawory Tomasetto AT02 i AT02 Sprint Wersja Standard ma wyjście gazu przeznaczone do podłączenia przewodu o średnicy 6 mm, z gwintem M10×1. Jest wyposażona w elektrozawór normalny, a także w standardowe kanały wewnętrzne. Przeznaczona jest do instalacji, w których takie rozwiązanie zapewnia odpowiednią do zapotrzebowanie silnika na paliwo ilość gazu.
Wersja Extra ma wyjście gazu o średnicy 8 mm, z gwintem M12×1. Producent zastosował w niej powiększone kanały wewnętrzne, które zmniejszają opory przepływu gazu w porównaniu z odmianą Standard. Dodatkową różnicą jest elektrozawór pilotowany. Elektrozawór tego typu wykorzystuje rozwiązanie, w którym sterowanie przepływem odbywa się z udziałem ciśnienia gazu. Pozwala to obsługiwać większe przekroje kanałów bez konieczności proporcjonalnego zwiększania siły generowanej przez cewkę elektromagnetycną. Wersja Extra jest właściwym rozwiązaniem dla instalacji przeznaczonych do konwersji silników o zwiększonym zapotrzebowaniu na LPG, o ile wynika to z doboru całego układu zasilania.
W obu wersjach Sprint, Standard i Extra, producent podaje cewkę elektromagnetyczną o mocy znamionowej 11 W i napięciu 12 V DC. Na zamówienie dostępne są również wykonania 24 V. W wielozaworze Sprint Standard nadal stosowany jest elektrozawór normalny, a w Sprint Extra elektrozawór pilotowany.
Pod względem rodzaju zastosowanego elektrozaworu podział pozostał zatem taki sam jak w klasycznej rodzinie AT02.
Tomasetto oferuje wielozawory AT02 Sprint w wykonaniach dostosowanych do różnych konstrukcji zbiorników LPG.
Dostępne są wielozawory o kątach montażowych 0°, 30° i 90°. Wybór odpowiedniej odmiany zależy od konstrukcji zbiornika, sposobu umieszczenia kołnierza montażowego oraz położenia zbiornika w samochodzie.
Do zbiorników przeznaczonych do montażu wewnątrz pojazdu przewidziano wersje z kątem montażowym 30°.
Do zbiorników montowanych na zewnątrz pojazdu, najczęściej pod podłogą, przewidziano odmiany z kołnierzem montażowym 0°. Producent przewiduje także możliwość wykonania wielozaworów przeznaczonych do zbiorników specjalnych. Należy pamiętać, że sam typ zbiornika i kąt mocowania nie wystarczają do prawidłowego dobrania wielozaworu. Konieczne jest także uwzględnienie jego wymiarów (średnicy dla zbiorników walcowych i wysokości dla zbiorników toroidalnych) i zgodności konkretnego wykonania wielozaworu ze zbiornikiem LPG.
Z konstrukcyjnego punktu widzenia Sprint jest rozwinięciem klasycznego AT02, ale nie oznacza to pełnej zamienności wszystkich wariantów. Przed wymianą należy porównać parametry obu urządzeń oraz sprawdzić zgodność nowego wielozaworu z konkretnym zbiornikiem.
Szczególne znaczenie mają:
typ i wymiary zbiornika,
kąt zamontowania wielozaworu,
średnica przewodu poboru LPG,
rodzaj przyłącza tankowania.
Właśnie różnica pomiędzy przyłączami G1/4" w klasycznym AT02 i M12×1 w Sprincie może mieć praktyczne znaczenie dla warsztatu przeprowadzającego wymianę.
Wielozawory AT02 Sprint dostarczane są z przewodem do podłączenia cewki elektrozaworu, uchwytem czujnika poziomu gazu oraz akcesoriami montażowymi. Elementy te znajdują się w zestawie oznaczonym symbolem MVAT3226. W klasycznej rodzinie AT02 występują między innymi zestawy akcesoriów MVAT3223 i MVAT3225. Zmiana zestawu montażowego jest kolejnym elementem odróżniającym nową rodzinę produktów. Ma to znaczenie dla warsztatów, które podczas montażu wielozaworu muszą dysponować odpowiednimi elementami mocującymi, przewodami i akcesoriami.
| Element | AT02 | AT02 Sprint |
|---|---|---|
| Konstrukcja korpusu | Tradycyjna | Nowa, lżejsza |
| Materiał korpusu | Mosiądz kuty na gorąco | Mosiądz kuty na gorąco |
| PRV i PRD | Oddzielne zabezpieczenia | Zintegrowany zespół |
| Nastawa PRV | 27 bar | 27 bar |
| Temperatura PRD | 120 ± 10°C | 120 ± 10°C |
| Ograniczenie napełnienia | 80% | 80%, nowa konstrukcja |
| Zawór zwrotny | Tak | Zintegrowany z ogranicznikiem napełnienia |
| Przyłącze tankowania | G1/4" (przewód 8 mm) | M12×1, przewód 8 mm |
| Wyjście Standard | 6 mm | 6 mm |
| Wyjście Extra | 8 mm | 8 mm |
| Elektrozawór Standard | Normalny | Normalny |
| Elektrozawór Extra | Pilotowany | Pilotowany |
| Czujnik poziomu | Klasyczny uchwyt | Nowy uchwyt, szybkie mocowanie wskaźnika |
| Zestaw akcesoriów | MVAT3223 / MVAT3225 | MVAT3226 |
| Homologacja | ECE 67R-01 | ECE 67R-01 |
Zmiany wprowadzone w Sprincie dotyczą nie tylko konstrukcji, ale również sposobu wykorzystania nowoczesnych technologii produkcyjnych. Tomasetto podkreśla, że wszystkie produkowane przez firmę wielozawory powstają z wykorzystaniem zaawansowanych procesów technologicznych. Co szczególnie istotne, 100% wielozaworów Tomasetto poddawanych jest testom i kalibracji. Oznacza to, że kontrola nie ogranicza się do wybranej próby urządzeń z partii produkcyjnej. Ma to duże znaczenie w przypadku elementów odpowiadających za bezpieczeństwo magazynowania i pobierania LPG.
Należy jednak podkreślić, że indywidualna kontrola i kalibracja nie są rozwiązaniami wprowadzonymi dopiero w rodzinie Sprint. Producent stosuje je również w przypadku wielozaworów AT02.
Jego przewagi dotyczą przede wszystkim samej konstrukcji.
Nowy korpus jest lżejszy, zabezpieczenia PRV i PRD mają zwartą budowę, ogranicznik napełnienia został zintegrowany z zaworem zwrotnym, a zmodyfikowane przyłącze tankowania i uchwyt wskaźnika poziomu LPG mogą ułatwiać montaż.
Historia wielozaworów AT02 pokazuje, że rozwój komponentów LPG nie zawsze polega na wprowadzaniu zupełnie nowych konstrukcji. Czasami znacznie ważniejsze jest ich udoskonalenie, które od lat sprawdzają się w codziennej eksploatacji. W przypadku AT02 Sprint Tomasetto wykorzystało doświadczenia zdobyte przy produkcji klasycznych wielozaworów, a także nowe możliwości projektowania i obróbki metali. Powstało urządzenie realizujące te same funkcje, ale wykorzystujące nowocześniejsze rozwiązania konstrukcyjne. Dla użytkownika samochodu wyposażonego w instalację LPG oznacza to takie samo bezpieczeństwo i niezawodność jak w przypadku AT02 a dla warsztatu prostotę montażu, łatwość dopasowania do zbiornika dzięki dostępności odpowiednich wariantów.
Sprint ma być bardziej dopracowaną konstrukcyjnie wersją wielozaworu, który od lat zapewnia pełne bezpieczeństwo pracy całej instalacji LPG. Właśnie w tym tkwi sens wprowadzenia kolejnej generacji wielozaworów Tomasetto.
Przelicz opłacalność instalacji LPG w swoim aucie w Kalkulatorze gazeo.pl
Opłaca się? Zamów wycenę na stronie Wycena instalacji LPG gazeo.pl
Masz już instalację? Szukasz materiałów eksploatacyjnych lub części? Zamów je w nagaz24.pl
wczytywanie wyników...
gazeo.pl to portal o instalacjach LPG. Znajdziesz tutaj informacje o tym, jaka instalacja gazowa w samochodzie jest najlepsza oraz które instalacje LPG można zamontować do aut z silnikami Diesla. Zamieszczamy najnowsze informacje o tendencjach cen LPG na świecie i w Polsce. Publikujemy praktyczne i rzetelne informacje dla wszystkich, dla których instalacje gazowe są codziennością. Dla nas instalacje gazowe to nie tylko praca - autogaz to nasza pasja.
